Yaşama sevinci ve yılmazlık (rezilyıns) ile bir ülkedeki
demokratik seçimlere katılıp katılmama arasında ilişki olduğunu düşünüyorum.
Mayıs 2023 seçimlerinde milyonlarca seçmen oy kullanmadı. Bugün konuştuğum
kişilerin, özellikle gençlerin yüzde ellisi ise küs olduğunu, 31 Mart belediye
seçimlerinde oy kullanmayacağını söylüyor. Bunu söyleyenlerin bir kısmı
iktidar, bir kısmı muhalefet yanlısı. Peşin peşin oy kullanmamaya karar vermek
umursamazlık, aymazlık olarak da yorumlanabilir üstü örtülü bir toplumsal
depresyon anlamına da gelebilir. Kişilerin bir seçimde bilinçli olarak oy
kullanmamaya karar vermeleri yaşama sevinçlerini ve geleceğe ilişkin umutlarını
kaybettiklerini gösteriyor.
Dış güçler şunu yapıyor, bunu yapıyor olabilir ancak
yaşama sevincimiz ve gelecek umudumuz büyük ölçüde bize ait bir şeydir. Dış
güçler kapınıza bir Truva atı bıraktı diyelim, bu atı şehrinize alır sonra da
sarhoş olup sızıp kalırsanız dış güçlere yardım etmiş olursunuz. Yaşama
sevinçlerini ve gelecek umutlarını dış güçlere veya kadere bırakmayan iki
insanı örnek vermek istiyorum.
FREUD’UN ANNESİ
Freud’un annesi Amalia Hanım 95 yaşında ölmüştü, yaşama
sevinci doluydu. 90 yaşındayken bir kızının özene bezene alıp hediye ettiği
şapka için “Ben bunu takmam, beni yaşlı
gösteriyor” diye bağırmıştı. Anlaşılan 90 yaş onun için fazlaca bir yaş
sayılmıyordu. Freud bir yazısında yaşama bağlılığını, tutkulu karakterini
annesinden aldığını yazmıştır.*
KIYMET GAZEZ
Kıymet Gazez adlı Gönenli bir öğretmenimiz vardı. Onu 104
yaşında kaybettik. Hayatının son yıllarına kadar Cumhuriyet Bayramlarında, 30
Ağustos kutlamalarında ezbere şiirler okurdu. Hayatı boyunca hiç ilaç
kullanmamıştı. 94 yaşındayken oğlu Savaş Bey onu doktora götürmüş. Doktor, “Kıymet hocam artık size bir tansiyon ilacı yazalım”
demiş. Hocamız doktorun yanında ses çıkarmamış ancak dışarıya çıkınca Savaş
Bey’e, “Kullanmam. Ben bu ilaçları
biliyorum, bir defa kullanmaya başlarsan artık hayat boyu kullanman gerekiyor”
demiş. Kıymet hocamız, bu özgüvenle ve yaşama bağlılığıyla hayatının son 10
yılını da ilaçsız geçirdi.
DAMDA YATAN OĞLAN
Yukarıdaki örnekler iki hanımefendinin yaşama bağlılığını,
yaşama azmini gösteriyor bize. Amalia Hanım’ı bilmem ama Kıymet hocamız ölene
kadar tüm seçimlerde oy kullandı. O, sorumluluk sahibi bir Cumhuriyet
kadınıydı. Şimdi iktidar veya muhalefet yanlısı gençlerimiz, “Ben küsüm oy kullanmayacağım”
dediklerinde büyük bir hata yapıyorlar galiba. Eski bir halk deyişi, “Tavşan
dağa küsmüş de dağın haberi olmamış” şeklindedir. Küskün davrandığımızda örtülü
bir depresyon sergileriz, yaşamdan elimizi ayağımızı çekeriz ve denetim
odağımızı adeta dış mihraklara teslim ederiz, sonuçta yılmazlığın zıttı olan
yılgınlık içine gireriz.
Çok sayıda insanımızın küserek oy kullanmamaya karar
vermesi eski bir türküyü hatırlattı bana. Türkü şöyle, “Amman şeker oğlan, anasına darılmış damda yatan oğlan.”
Aile içinde veya toplumsal olaylarda küsmek bir tür
mazoşist davranış anlamına da gelebilir. Kişi küserek karşısındakini
cezalandırdığını sanır fakat aslında kendisine eziyet etmiş olur. Annesine
kızıp geceyi damda geçiren ergen annesini cezalandırmaya çalışırken kendisini
de sıkıntıya sokar.
Küsmek, tavanın dibine çatal sürmeye benzer. Evlerde birbirlerine küsen anne babalar hem birbirlerine hem kendilerine hem de çocuklarına eziyet etmiş olurlar. Hayat zaten kısadır, göz açıp kapayana kadar geçer. Bir de küsersek o kısa hayatın bir kısmını gözü kapalı geçirmiş oluruz. Yılmayalım, küsmeyelim, yaşamdan umudumuzu kesmeyelim ve 31 Mart’ta oy kullanalım.
* Muckenhoupt, M. (2000). Sigmund Freud: Bilinçdışının Kâşifi. TÜBİTAK Yayınları.
