Semiha Berksoy eşine az rastlanır
bir dramatik sopranodur. Onu
sahnede gören herkes için derinlikli bir
oyuncudur. Tiyatroda canlandırdığı her
rolü olduğundan daha cazip kılan bir
yorumcudur aynı zamanda. Etkileyici bir
ressamdır. Birçok açıdan kendi varlığını,
hayatını, çevresini bile bir sanat eserine
dönüştüren bütüncül bir sanatçı kısacası.
Ruhuyla, bedeniyle, aklıyla aykırı bir
kadın. Türkiye’nin opera dünyasında
“ilk”lerin, kendi hayatında “mücadele
gücü”nün simgesi olmuş şaşırtıcı bir
insan. Kendi deyişiyle, bir ateş kuşu.
Bu satırları Dikmen Gürün’ün Şubat
2024’te Kırmızı Kedi Yayınevi’nden çıkan
“Ateş Kuşu Semiha Berksoy” başlıklı
kitabının arka kapağındaki tanıtımdan
aktardım. Yapıtta bu olağanüstü sanat
ve yaşam ustasının tüm özellikleriyle
anlatıldığını görüyoruz.
Haldun Taner’in “Keşanlı Ali Destanı” oyununun 1964’teki -tarih yazan- ilk yapımını izleyebilmiş bir seyirci olarak, Semiha Berksoy’un yarattığı sahne büyüsünün birinci elden tanığıyım. Oyun, İstanbul’un varoşlarında oluşmuş bir gecekondu semti olan Sinekli’nin merkez alanına açılır. Karşınızda “genel hela” vardır. Semiha, helacı kadın (korobaşı) Şerif Abla rolündedir. Bu müzikli oyunun ilk solo şarkısı onundur. Sanatçı olağanüstü sahne enerjisi ve ustalıklı ses kullanımıyla sizi -daha sahnede ne olup bittiğini anlayamadan- öykünün yüreğine öyle bir mıhlar ki oyunun bir parçası olup çıkıverirsiniz. (Şerif Abla’yı daha sonra pek çok değerli tiyatro oyuncusundan izledim. Hiç biri Berksoy’un yorumundaki vuruculuğa ulaşamamıştır).
KİTAP ÜÇ AÇIDAN OKUMA KEYFİ SUNUYOR
Topraklarımızın en -değişime gebeçetin bir tarihsel döneminde dünyaya
gelip (1910), iki dünya savaşını ve Türk
Kurtuluş Savaşı’nı içeren koca bir yüzyıla
(20. yüzyıl) boydan boya tanıklık etmiş
ve yaşamının son aşamalarında (2004)
bile üretmiş olan bu sanatçının öyküsünü
dillendiren kitap üç bakımdan keyifli bir
okuma deneyimi sunuyor. Öncelikle,
Semiha’nın Dikmen Gürün’le olan sıcak
dostluğu, biyografi tadındaki anlatının her
bir satırında yansıyarak sizi de aynı sevgi
çemberi içine alıyor. Dahası, sanatçının
yaşam öyküsü, ülkemizin ve dünyanın
çeşitli kritik zamanlarında bir sanat insanı
ve bir kadın olarak verdiği savaşımın
anlatımını da içerdiği için, merakla ve
coşkuyla izleniyor. Üçüncü olarak da
yazar Gürün, yalnız kendi izlenimlerini
değil, Semiha ve başkaları tarafından
yazıya dökülmüş birçok belgede
yansıyan düşünceleri de paylaşıyor
okurlarıyla.
“Ateş Kuşu Semiha Berksoy” kitabı sanatçının ayrıntılı yaşamöyküsüyle başlıyor. Gürün, Berksoy’u “Bir imparatorluğun küllerinden doğan Cumhuriyetin kızı” olarak tanımlıyor. Öykü, Semiha’nın çocukluktan genç kızlığa, “seyirden sahneye”, “hayalden gerçeğe”, Nâzım Hikmet’le paylaştığı yaşantılara uzanan ilk dönemden geçerek, İstanbul’da “Lüküs Hayat”tan, İran Şahı Rıza Pehlevi’nin başkent Ankara’yı ziyareti nedeniyle Mustafa Kemal Atatürk’ün isteği üstüne hazırlanan ilk Türk operası “Özsoy”a, Berlin’deki eğitim sürecine, Ankara yıllarından savaş ortamındaki Berlin’e ve sonra Viyana’ya ulaşarak sürüyor. “Sanatın yaşamdan daha uzun olduğu” gerçeği Semiha’nın yapıtlarının, 2004’teki ölümünden sonra da yer aldığı sergiler belirtilerek vurgulanıyor.
BELGESEL DEĞER TAŞIYAN METİNLER KİTABI ZENGİNLEŞTİRİYOR
Kitabın ikinci bölümünde ise belgeler yer alıyor. Önce Semiha’nın kendi kaleme aldığı düşünceler, sonra yazdığı ve kendisine gelen mektuplar, ardından yaşamı ve sanatı ile ilgili belgeler ve son olarak da Semiha’nın sanatı hakkında yazılmış metinler. Hepsi de kitabı alabildiğine zenginleştiriyor.
Kitap, basında Semiha üstüne yazılanlar ve sanatçının resimli (fotoğraflı) tarihçesini sunan bölümlerle noktalanıyor. En sonda yer alan “kronoloji”de ise Semiha Berksoy’un yaşam ve sanat serüveninin önemli aşamaları sıralanıyor.
Yaşamını ve sanat gücünü tam
verimle değerlendirmiş bir yaratıcının
hakkını verirken saygı ve sevgi dozunu
kusursuzca dengeleyen, Semiha’nın uzun
yaşam deneyimini ilgiyi sürekli olarak
ayakta tutan bir bilgi akışıyla belgeleyen
yazar Dikmen Gürün’ü yürekten
alkışlıyorum.
